सक्षम भारत वार्ता
नागपूर, ता.01 : वैनगंगा कॉलेज ऑफ इंजिनिअरिंग अँड मॅनेजमेंट (WCEM), नागपूर येथे “सायबर हायजीन आणि सायबर एथिक्स” या विषयावर सायबर जनजागृती कार्यशाळेचे आयोजन २९ सप्टेंबर २०२६ रोजी करण्यात आले. एडुसन फाउंडेशनच्या वतीने आणि नागपूर पोलिसांच्या सायबर सेलच्या सहकार्याने आयोजित करण्यात आलेल्या या कार्यशाळेचा उद्देश विद्यार्थ्यांमध्ये वाढत्या सायबर धोक्यांविषयी, ऑनलाइन फसवणूक, डिजिटल सुरक्षितता तसेच तंत्रज्ञानाच्या जबाबदार वापराबाबत जनजागृती करणे हा होता. या कार्यशाळेत विद्यार्थ्यांनी उत्स्फूर्त सहभाग नोंदविला.
या कार्यक्रमाला डॉ. संगीता देशमुख, संचालक, WCEM; डॉ. रोहन इंगळे, डीन, IQAC; प्रा. भावेश बोहरा, WCEM; तसेच डॉ. प्रतीक्षा मोरे, प्रमुख, विज्ञान व मानविकी विभाग यांची प्रमुख उपस्थिती होती. डॉ. प्रतीक्षा मोरे यांनी कार्यक्रमाच्या विषयाची व उद्दिष्टांची माहिती दिली.
कार्यशाळेसाठी नागपूर पोलिसांच्या सायबर सेलच्या आचल चित्तारी तसेच एडुसन फाउंडेशनचे संचालक निलेश एच. काळे हे प्रमुख मार्गदर्शक म्हणून उपस्थित होते.
आचल चित्तारी यांनी विविध प्रकारच्या नव्या ऑनलाइन फसवणुका व सायबर स्कॅम्सची माहिती देत त्यांच्याशी संबंधित कायदेशीर बाबी विद्यार्थ्यांना समजावून सांगितल्या. APK फाइल्स, गेमिंग फ्रॉड, सोशल मीडिया स्कॅम्स तसेच इतर डिजिटल धोक्यांपासून सावध राहण्याचे आवाहन त्यांनी केले. तसेच Android मोबाईलमधील विविध सुरक्षा सेटिंग्ज व सुरक्षितता वैशिष्ट्यांची माहिती देऊन वैयक्तिक माहिती आणि उपकरणांचे संरक्षण कसे करता येईल, याबाबत मार्गदर्शन केले.ण्याचा सल्ला त्यांनी दिला. धमकीचे किंवा संशयास्पद संदेश आल्यास त्यांना प्रतिसाद न देता तातडीने विश्वासू व्यक्ती किंवा संबंधित अधिकाऱ्यांना माहिती देण्याचे त्यांनी सांगितले. सायबर समस्यांना सामोरे जाताना विद्यार्थ्यांनी स्वतःला एकटे समजू नये, घाबरू नये किंवा अस्वस्थ होऊ नये, असेही त्यांनी आवर्ज ‘डिजिटल अरेस्ट’ या फसवणुकीच्या प्रकाराचीही त्यांनी माहिती देत अशा प्रकारच्या बनावट फोन कॉल्स व संदेशांपासून सतर्क राहण्याचा सल्ला विद्यार्थ्यांना दिला.
निलेश एच. काळे यांनी प्रत्यक्ष उदाहरणे, केस स्टडीज आणि दैनंदिन जीवनातील प्रसंगांच्या माध्यमातून सायबर हायजीन आणि सायबर एथिक्स या संकल्पना विद्यार्थ्यांना समजावून सांगितल्या. डिजिटल जगतात जबाबदार वर्तन करण्याचे महत्त्व अधोरेखित करताना त्यांनी प्रत्येक व्यक्तीने आपल्या डिजिटल फूटप्रिंटबाबत जागरूक राहण्याचे आवाहन केले. दैनंदिन जीवनात उद्भवू शकणाऱ्या विविध सायबर फसवणुकींचीही त्यांनी उदाहरणांसह माहिती दिली.
डिजिटल सुरक्षेबाबत मार्गदर्शन करताना काळे यांनी सोशल मीडिया आणि इलेक्ट्रॉनिक उपकरणांचा वापर करताना ‘झिरो ट्रस्ट’ दृष्टिकोन स्वीकारण्याचे महत्त्व स्पष्ट केले. अनोळखी लिंक, संदेश, फाइल्स आणि ऑनलाइन संपर्कांशी व्यवहार करताना विशेष काळजी घेण्याचा सल्ला त्यांनी दिला. धमकीचे किंवा संशयास्पद संदेश आल्यास त्यांना प्रतिसाद न देता तातडीने विश्वासू व्यक्ती किंवा संबंधित अधिकाऱ्यांना माहिती देण्याचे त्यांनी सांगितले. सायबर समस्यांना सामोरे जाताना विद्यार्थ्यांनी स्वतःला एकटे समजू नये, घाबरू नये किंवा अस्वस्थ होऊ नये, असेही त्यांनी आवर्जून सांगितले.
काळे यांनी ChatGPT आणि इतर कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) साधनांचा जबाबदार वापर, विशेषतः शैक्षणिक सामग्री तयार करताना घ्यावयाची काळजी याबाबतही विद्यार्थ्यांना मार्गदर्शन केले. AI द्वारे मिळालेली माहिती पडताळून पाहणे, AI साधनांचा जबाबदारीने वापर करणे तसेच कॉपीराइट आणि बौद्धिक संपदा हक्कांबाबत जागरूक राहण्याचे त्यांनी आवाहन केले.
कार्यशाळेदरम्यान विद्यार्थ्यांनी शिस्त राखून उत्स्फूर्त सहभाग घेतल्याबद्दल काळे यांनी त्यांचे कौतुक केले. तसेच हा कार्यक्रम यशस्वीपणे आयोजित करण्यासाठी महाविद्यालयाचे व्यवस्थापन आणि शिक्षकवर्ग यांनी दिलेल्या सहकार्याबद्दल त्यांनी आभार व्यक्त केले.
या कार्यक्रमाचे समन्वयन प्रा. अलीशा बावनकर यांनी केले. त्यांच्या प्रयत्नांमुळे कार्यशाळेचे आयोजन सुरळीतपणे पार पडले.
कार्यशाळेचा समारोप प्रश्नोत्तर सत्राने झाला. यावेळी विद्यार्थ्यांनी सायबर सुरक्षा, ऑनलाइन फसवणूक आणि जबाबदार डिजिटल व्यवहारांशी संबंधित विविध प्रश्न विचारून सक्रिय सहभाग नोंदविला. विद्यार्थ्यांनी आपला अभिप्रायही दिला आणि सायबर सेफ्टी प्रतिज्ञा घेत सुरक्षित, नैतिक व जबाबदार पद्धतीने डिजिटल तंत्रज्ञानाचा वापर करण्याची बांधिलकी व्यक्त केली.
या कार्यशाळेमुळे विद्यार्थ्यांना आधुनिक सायबर धोक्यांविषयी व्यावहारिक माहिती मिळाली असून, वैयक्तिक, शैक्षणिक आणि व्यावसायिक जीवनात सुरक्षित, नैतिक आणि जबाबदार डिजिटल पद्धतींचा अवलंब करण्यासाठी त्यांना प्रोत्साहन मिळाले.
Author: श्रीकांत शहारे
पत्रकार
